و صاحب كتاب المحصول و كون العالم و كتاب المصابيح است . « 1 » چنين به نظر مىآيد : كه مذهب اسماعيلى در قرن چهارم در ماوراء النهر و شمال افغانستان پراگنده بود ، و حتى گويند كه شاعر معروف درى رودكى ( متوفى 329 ه 940 م ) نيز اسماعيلى بود بدليل اين بيت معروفى بلخى : از رودكى شنيدم سلطان شاعران * كاندر جهان بكس مگر و جز بفاطمى و نيز بو على حسين ابن سينا بلخى بزرگترين حكماى اسلام ( 370 / 428 ه ) در خانوادهء اسماعيلى بوجود آمده بود . « 2 » كه اين رباعى همدرين مورد به دو منسوبست : تا بادهء عشق در قدح ريخته‌اند * و ندر پى عشق عاشق انگيخته‌اند با جان و روان بو على مهر على * چون شير و شكر بهم آميخته‌اند . « 3 » شافعيان محمد بن ادريس شافعى از اولاد شافع هاشمى مطلبى قريشى موسس اين مذهب در سنه 150 ه 767 م در غزه شام به دنيا آمد ، و در دو سالگى به مكه برده شد و مدتى از ايام كودكى را در بين قبائل هذيل باديهء عرب گذرانيد كه افصح عرب بودند ، و بعد از ان از مسلم بن خالد زنجى مفتى مكه درس خواند و در سن 15 سالگى ازو اجازت فتوا گرفت . در سنه 170 ه 786 م بمدينه رفت ، و در انجا از امام مالك بن انس تحصيل حديث نمود و موطاء را در نه شب حفظ كرد ، و نيز از سفيان بن عيينه و فضل بن عياض و ديگر ائمه حديث فراگرفت . تا كه او را جوان دانشمندتر به كتاب اللّه و سنت شناختند . چون امام مالك در سنه 179 ه 795 م بمرد ، شافعى به يمن رفت ، و در انجا با يحيى بن عبد اللّه امام زيديان ملاقى شد ، و در سنه 184 ه 800 م او را به تشيع متهم نمودند ، ولى او از يمن به رقه پيش خليفه هارون الرشيد آمد ، و بمدد فضل بن ربيع وزير ، اين تهمت را از خود رد نمود .

--> ( 1 ) - بروكلمان 3 / 353 ( 2 ) - پورسينا 2 - از سعيد نفيسى طبع تهران 1333 ش . ( 3 ) - تاريخ ادبيات صفا 1 / 308